Plantas raras dins lo departament

PLANTAS RARAS DINS LO DEPARTAMENT

Jean-Louis Orazio


Aqueste còp vau vos parlar de quatre plantas salvatjas, raras dins nòstre departament. Perqué son raras ? Es tojorn malaisat respondre a d'aquela question. Podem emetre nonmas de las ipòtesis. Benlèu perqué las condicions de lor vida an cambiat, los mitans se son barrats, las practicas agricòlas son diferentas, l'emplec de desèrbants a limitat lor espandiment. Cada espècia a de segur sas proprias rasons e per las bien coneisser, cal veire l'istoria e estudiar l'evolucion de la planta. Ai pas volgut donat a d'aquel article una tala tòca, ai nonmàs l'intencion de vos presentar de las plantas gaire correntas dins nòstre departament, per qué, se d'ocasion las encontratz, poscatz dire « aquelas las cal protegir ». E puei, verretz, son talament polidas !


ANEMONE PAVONINA- UELH DE PAVON

Anemone pavonina Lam.

Del grèc anemos : vent (d'unas espècias que creisson expausadas al vent que fa bolegar lors plumets) e del latin pavoninus : paon

En françés la sonan, anemone pavonina, œil de paon.

Que veiquí una flor remirabla e qual bonur quora l'encontran ! Autres còps, sovent presenta dins las vinhas o las terras lauradas, uèi a practicament desapareguda de nòstre environament en rason del cambiament de las practicas agricòlas e del emplec dels èrbicidas.

N'i a que pretendon que seriá estat menada del Orient mejan al moment de las crosadas e se serià escapada dels jardins, d'autres pensan al contrari qu'es tojorn estat dins nòstra contrada. Per contra dins los libres de botanica, sembla atestada nonmàs dempuei lo sègle XVII.

Qu'es una renadiva de la familha granda de las renonculacèas, de fuelhas variadas, sià palmadas e incisidas, sià de correjas mai o mens estrechas e dentadas.

Las flors de 9 a 15 sepals petaloïdes roges, d'unes còps ròses, pòdon veire lors estaminas e lors pistils se transformar en tepals fins. En aquel cas la multiplicacion se fa pus per las granas, mas pels petits tuberculs de manièra vegetativa, al moment del trabalh de la terra. Mas aquel biais de reproduccion produís un afebliment de l'espècia e pòt menar al avaliment de la planta.

A l'estat salvatge creis dins los terrens cultivats, dins las vinhas, dins las pradas o las bosigas. Ieu, emb mos amics botanistas, l'ai trobada dins una prada dins los sud del departament ont era pro abondanta. Espelís en mars-abril, dins lo sud oest, la region mediterranèa, fins la Turquia. Ara i a fòrça varietats cultivadas. S'avez l'escacença de l'encontrar seretz encantat, mas atencion cal pas l'amassar e zo cal dire al monde, es de tròp menaçada.



BIDENT DAURAT

Bidens aurea (Aiton) Sherff. (=bidens heterophylla Ort.)

Del latin bidens : doas dents (L'aquení es subremontat de doas dents) e aurea : color d'aur.


Una planta subrebèla de mai ! Enquèra un còp, nos ofriguèt Dama natura, un present inestimable.Sortida d'América centrala, aquela eleganta de flors graciosas jaune d'aur que florís d'agost a novembre, s'es lèu escampada dins nòstra region, mai s'i es enquera pro rara.

Aquèla èrbacèa renadiva, ermafròdita de 50 a 80cm, presenta d'ordinari una camba quilhada e simpla. Sas fuelhas opausadas, pecioladas an un limbe despartit.

L'inflorescencia es formada de capituls (composéas) amassats en cimas. Los capituls s'ornan a l'exterior de florons de ligulas jaune viu e de florons tuberós a l'interior, un pauc mai escurs.

Los fruches son dels aquènis, fusifòrmis finament tuberculisats amb 2 (rarament 3 o 4) dents longas de 1,5 a 2,5 cm.

Se plai dins las bosigas, las ribas de ribièras, las broas de rota e de camins, los camps e las vinhas. Aima mai los endreits emb pro d'umiditat. S'avez l'escascença d'anar a Pòrt Senta fé, la trobaretz sus riba drecha un pauc en dejós del pont. Es galharda e benlèu trobarà sa plaça dins la natura, màs a enquera besonh de ptroteccion.





MELAMPIRE A CRESTAS

Melampyrum cristatum L.

Del grèc melas :negre et puros : blat : allusion a la forma e a la color de las granas d'unas espècias que rampelan las del blat negre, del latin cristatum : a una cresta.

En òc d'ordinari apelan los melampires, la rojòla o la cascavèla ( forma de la flor), en francés, lo sonan «  melampyre à crêtes » çò que me pareis mai pròche del nom latin.Demest lo monde occitan ai pas trobat digun que lo coneissia per me poder balhat un nom precis que correspondriá a d'aquela espècia. Benlèu zo poiriàn sonar, la rojòla a crestas o lo melampire a crestas del moment qu'aquò representa sa caracteristica. Se vosautres avetz un nom.. !

De tota manièra, aquela planta, annala curiosa, borruda de naut, que lo còrs forma un boclièr d'ont sortisson de las flors blancassas de gòrjas gaireben barradas, fa pensar a una maqueta de palatz asiatic. Sentinèla de nòstres caminòls peirós que s'amaga entre las èrbas dels torals, passa sovent per malha e qu'es tojorn un plaser renovelat quora la descubrem.

Las fuelhas son sessilas, linearas, escabrosas, las superioras descopadas ciliadas a la basa. Las flors d'un blanc- jaunàs, de palador jaune s'articulan en espics quadrangulars corts e compactes emb de las bracteas verdencas o sovent rogencas (benlèu lo nom rojòla vèn d'aquí) arredondidas, en cur a la basa, de bòrds relevats en crestas e decopats ciliats. Lo fruch es una capsula oblicament ovala de 4 granas.

S'agrada dins los bòsques e los pasturals seques que s'espelís de junh a agost, mas s'avera bien rar en Dordonha.



GENCIANA

Gentiana pneumonanthe L.

Segon JC Rameau, gentiana vendriá del grèc Gentios, rei d'Illyrie qu'auriá descubert las proprietats medicinalas d'aquelas plantas, e pneumonanthe del grèc pneumôn : palmon e anthê : flor. (autres còps era utilisada dins lo tractament de las malautiás pulmonaras).


Aquesta genciana (gentiane pneumonanthe ou gentiane des marais en françés) que per la pas confondre emb d'autras gencianas apelarai, la genciana de las sanhas o la genciana pulmonaria es pas correnta chas nousautres e benlèu l'avetz pas jamai vista. Es plan discreta e i a pas res d'estonant que la conseissiatz pas, pasmen manca pas d'encantament.

Sas cambas quilhadas mai o mens corbadas debàs se cargan de fuelhas escatosas a la basa, e de fuelhas costonairas lanceoladas-linearas, d'una sola nervadura, emb dels bòrds mai o mens enrotlats.

Sas flors grandas e bluas que fan soletas, son portadas per dels pecols que naisson a l'aissèla de las fuelhas superioras. La coròla en forma de campana s'espelís emb cinq petals.

Se plai dins las landas umidas, dins las pradas sanhosas, dins las tourbièras e las selvas mostas ont florís de julhet a octobre. L'ai descuberta a Dussac dins un bòsc que i a una torbièra, mas es plan rara en Dordonha. Per la salvar cal protegir los mitans umids e las torbièras.

D'unes còps es cultivada coma planta ornamentala e s'avera, en medecina, tonica, amara, aperitiva e febrifuga.


Cal pas creire que de las plantas raras en Perigòrd n'i a que quatre. En rason de sa diversitat geologica e climatica, dels terrens cristalins al nord, dels sols sedimentaris calquièrs al centre e de las arenas de la Dobla, la Dordonha mostra una riquesa botanica e una biodiversita estonantas. A l'ocasion de vòstras passejadas, veilhatz bien los torals, las broas de camins, las lisièras de bòsques e los endreits umids, benlèu i descubriretz una perla rara !

Comments