О Владимире Короткевиче

Васіль Сёмуха: "Мяне ўратаваў Караткевіч"    

20.01.2011, 9:21 Культура

  • Глеб Лабадзенка, фота аўтара, Звязда
https://sites.google.com/site/tsurbakoua/vaisl-seemuha-uspaminy-ab-karatkevicy

"На допыце Караткевіч уратаваў мяне, адвёўшы падазрэнне..."

— Давайце вернемся ў ранейшы за пераклад Бібліі час, калі вас выгналі з выдавецтва. Што там былі за падзеі?

— Яны былі вельмі складаныя, я пра гэта ніколі не казаў і зараз падрабязна казаць не хачу. Тады за мяне ўзялося маскоўскае КДБ, калі я быў яшчэ студэнтам старэйшых курсаў (рамана-германскае аддзяленне філфака МДУ. — аўт.). Я ім, аказваецца, падыходзіў па іх параметрах — сірата, якога дзяржава выпеставала, вылізала, у людзі вывела. І я павінен дзяржаве быць удзячны ў такой форме: мусіў сачыць за студэнтамі. Я адмовіўся, мяне выкінулі з інтэрната. Некалькі дзён начаваў у метро, а тады там узбунтаваліся студэнты, мяне вярнулі і больш не чапалі. Толькі я прыехаў у Мінск — за мяне зноў узяліся (падзеі адбываліся ў пачатку 1960-х гадоў. — аўт.). Давялося адбрыквацца. Тады мяне Караткевіч і ратаваў, я яму ўдзячны за гэта. Падрабязнасцяў я нікому не расказваў, апроч Караткевіча.

— А як вас Караткевіч ратаваў?

— У Рагачове — хаваў мяне цэлае лета ў дзедавай хаце. Якраз тое лета 1964 года, калі Валодзя напісаў там "Ладдзю Роспачы". У гэтай жа хаце ён напісаў "Чазенію", часткова "Каласы пад сярпом тваім", часткова "Хрыстос прызямліўся ў Гародні"...

— Ад чаго канкрэтна вы хаваліся — вас маглі арыштаваць?..

— Я хацеў проста, каб ад мяне адчапіліся.

— На той час, калі вы хаваліся ў Караткевіча, ён ужо быў вашым блізкім сябрам?

— Так. Мы сышліся, бо я быў ягоным рэдактарам. Па-другое, я быў знаёмы з акадэмічнымі хлопцамі, якіх пасля трэслі — Алесь Каўрус, Сцяпан Міско, Мікола Прашковіч, Уладзімір Караткевіч, Валянцін Рабкевіч... Я быў толькі, відаць, на дзвюх сустрэчах-выпіўках гэтай кампаніі. І калі ўсіх накрылі, Валодзя Караткевіч на допыце казаў, што я туды ніколі не ўваходзіў, што я — новы чалавек, што яны толькі прыглядаліся да мяне.

— Што гэта былі за сходкі, што за арганізацыя?

— Ніякай арганізацыі, гэта былі людзі з Акадэміі навук, з выдавецтва, вольныя інтэлігенты. Часам гэта называюць "акадэмічны асяродак". Там абмяркоўваліся пытанні беларусізацыі. І нас вырашылі выкрыць-разграміць. Выкрывалі ў друку, з прозвішчамі. Звольнілі некаторых з працы, запалохвалі.

— І вас тады ж з выдавецтва звольнілі?

— Пазней.

— І таксама цягалі на допыты?

— Ні разу. Бо Караткевіч сказаў ім, што я ні пры чым.

— А як вы трапілі на гэтыя сходкі?

— Я пазнаёміўся ў тралейбусе са Сцяпанам Міско. Ён пачуў, што я размаўляю па-беларуску — і падышоў. Высветлілася, што мы аднадумцы.

"Калі звольнілі з выдавецтва — два гады працаваў на трактарным заводзе"

— Калі вас звольнілі з выдавецтва, вы пайшлі працаваць на трактарны завод?

— Так, працаваў там два гады ў сектары інфармацыі, перакладаў з нямецкай мовы тэхнічную дакументацыю. Паралельна выкладаў нямецкую мову ў школе — у восемдзесят восьмай, у трынаццатай, у сотай.

— А чаму вас ўзялі на працу на завод ды ў школу, калі перад тым публічна цкавалі?

— У тым і рэч, што асабіста мяне не цкавалі — дзякуючы Караткевічу ды іншым хлопцам, якія адвялі ад мяне падазрэнне. Таму мяне — каб перастрахавацца — выгналі з выдавецтва, але ўказання не браць на працу, відаць, не было, таму я і змог уладкавацца. Потым мяне зноў прынялі ў выдавецтва — у выніку я працаваў там агулам 40 гадоў. І за гэты час не выслужыўся вышэй за рэдактара. Гэта была мая мяжа. Памятаеце анекдот — што Карл Маркс эканаміст, а цётка Роза вышэй — яна старшы эканаміст. Так і я — быў старшым рэдактарам у выдавецтве. Пасля, калі памёр Рабкевіч, мяне прызначылі на яго месца, загадчыкам рэдакцыі перакладаў у выдавецтве "Мастацкая літаратура". Але дзесьці праз паўгода раптам прысылаюць загадчыкам Барыса Сачанку. Я пытаюся, чаму так. "А мы вас не прызначалі". Як жа не прызначалі, калі вось, загад быў, я сам знаёміўся з ім і падпісваў! Але мяне паніжаюць да старшага рэдактара. Раз так — я зноў буду простым рэдактарам! Быў рэдактарам — і буду рэдактарам.

— Не прыкра цяпер, што ўсё жыццё былі на нізкай пасадзе, не былі вялікім начальнікам?

— Мяне гэта ніколі не бянтэжыла, бо я ўсё жыццё працаваў не на пасадах, а працаваў перакладчыкам. Я быў у сферы свайго інтарэсу — рабіў тое, што люблю.

— Як вам было рэдагаваць свайго сябра Караткевіча — ягоныя ўласныя тэксты і пераклады?

— Я пакідаў апошняе слова за аўтарам. Мая справа была паказаць і даказаць, што гэта кепска. І Караткевіч гэта выдатна разумеў — калі я даваў лепшы варыянт, ён яго прымаў.

— Аднак вы прыгадвалі, што Караткевіч быў эмацыйны, што тычылася рэдактуры.

— Эмацыйны! Ён мог сказаць: пасадзіце гэтага Сёмуху на прыпечак ракам і ўстаўце яму трубачкай у с...ку ягоную рэдактуру. Але гэта — імпульс! На другі дзень мы ўжо ў абдымку рагочам!

 

— Як сталася, што Караткевіч стаў хросным бацькам вашай дачкі Алесі?

— Я проста прапанаваў яму — і ён адразу згадзіўся. Алеся ганарыцца гэтым! Сам хрост быў асаблівы. Час быў такі, што ў царкву не панясеш хрысціць дзіця. Божа барані! Дзіця маё хрысцілі ў Пружанах і запісалі хросным бацькам Валодзю Караткевіча, хоць на руках яе тады перад святаром у яго на кватэры трымаў зусім іншы чалавек, муж маёй пляменніцы.


Последнее путешествие Владимира Короткевича

Писатель с друзьями совершил его на плоту по Припяти.

http://mir.io/-society/948.ml

Короткевич Владимир Семенович (26.11.1930 - 25.07.1984)- белорусский писатель, поэт, сценарист.

Последнее путешествие Владимира Короткевича

k2 (26 kb)

Писатель с друзьями совершил его на плоту по Припяти. О последних днях Короткевича вспоминает участник тех событий художник Петр Драчев.
При жизни писатель не был избалован вниманием государства, но познал всенародную любовь. Через два десятилетия после смерти Владимир Короткевич - почти легенда, загадка. Даже его смерть 25 июля 84-го года стала неожиданной и одновременно ожидаемой - слишком выдающейся из общего ряда личностью был Короткевич.
Белорусский художник Петр Драчев дружил с Короткевичем больше пятнадцати лет. Теперь только он знает, что произошло двадцать лет назад, когда Владимира Семеновича привезли с Полесья в Минск в тяжелом состоянии, а через пять дней его уже похоронили.
- Я частенько бывал у него дома - у него всегда бывало многолюдно. Я считал, что он мой лучший друг - так искренне и тепло ко мне никто не относился. А приходишь и начинаешь ревновать к какому-то гостю, который оказывается намного ближе к Володе, чем ты.

Источник - www.privet-minsk.com

Далее: https://sites.google.com/site/tsurbakoua/dom-kahovka

Працяг «Каласоў пад сярпом тваім»-2

http://denis86.blog.tut.by/tag/uladzimir-karatkevich/

Не магу чакаць:), таму выкладваю другую частку свайго артыкула пра мажлівае існаванне працягу «Каласоў пад сярпом тваім». Чытачоў «Краязнаўчай газеты» прашу далей не чытаць. Працяг яны атрымаюць у наступным нумары.

Наступнай, ужо трэцяй па ліку часткай, можна лічыць раздзел “Студзеньскім цёмным світаннем”. Ён быў апублікаваны ў “ЛіМе” 1 лютага 1963 года. Заўважым яшчэ да таго, як Караткевіч закончыў апублікаваны кавалак “Каласоў…” – да 18 мая 1964 года. Значыць, ужо тады ва ўяўленні пісьменніка існаваў план таго, як будуць разгортвацца далейшыя падзеі і, магчыма, былі напісаны некаторыя фрагменты тэксту. Інакш ён на публікацыю гэтага раздзела ніколі б не пайшоў. Дзеянне раздзела адбываецца 27 студзеня 1964 года. У той дзень Кастусь прысутнічае на пакаранні смерцю Франса Раўбіча – швагера Алеся Загорскага.

Такім чынам, паводле слоў У.Караткевіча, працяг рамана існаваў. Ад яго застаўся самы пачатак – першыя два раздзелы і аповесць “Зброя”, а таксама адзін раздзел ужо пра канец паўстання – “Студзеньскім цёмным світаннем”. Пакуль што ўсё сыходзіцца. Нават публікацыю “Зброі” можна растлумачыць: пісьменнік вырашыў надрукаваць хоць частку рамана, праверыць, як адрэагуюць на яго чытачы. Знікненне рукапісу летам 1982 года (калі яно было) канчаткова пахавала надзею ўбачыць працяг надрукаваным.

…Вы памятаеце запіс “дагэтуль напісаны былі раздзелы аб Маскве і…”. Вернемся да “некаторых другіх”. Трох кавалкаў працяга для нас мала. Не хапае яшчэ нейкага ўрыўка, напрыклад, той жа канцоўкі рамана, якая б яскрава засведчыла пра намер Караткевіча закончыць твор. І не толькі пра намер, але і пра тое, што гэты намер быў здзейснены.

Якой жа бачыў канцоўку сам Караткевіч? На абмеркаванні рамана ў Саюзе пісьменнікаў 22 лютага 1967 года ён сказаў наступнае: “(…). Перад канцом, калі Алесь Загорскі і Корчак ідуць праз пікет пасля замаху на Аляксандра ІІ, іх збіваюць на граніцы, калі яны хочуць перайсці яе. Мне гэты канец падабаецца”. Ледзь не тую ж самую канцоўку можна ўбачыць і ў чарнавіках пісьменніка: “Сял. варта. Б’юць. Апошн. позіркам і як вішн. сонца… Серабрыстыя аблокі. Канец.”

Такой канцоўкі ні ў якім вядомым нам творы У.Караткевіча. Твор можа заканчвацца і эпілогам. На першы погляд, не падыходзіць і гэта, бо падзеі 1866 г. (магчымы фінал працытаваны) пісьменнік як раз і назваў “Эпілог? Агонія?”.

Згадаем ўсё напісанае У.Караткевічам, што звязана з паўстаннем 1863 года. Гэта шэраг вершаў, драмы “Кастусь Каліноўскі і “Калыска чатырох чараўніц”. А ў прозе гэта пралог да рамана “Леаніды не вернуцца да зямлі”, апавяданні “Паляшук”, “Сіняя-сіняя…”. У пралозе “Леанідаў…” і апавяданні “Паляшук” дзейнічаюць зусім іншыя героі, чым у “Каласах…”. А вось апавяданне “Сіняя-сіняя…” патрабуе нашага дэтальнага разгляду.

Яно незвычайнае ўжо з самага пачатку. Тут дзейнічае наш стары знаёмы: Пятрок Ясюкевіч. Упершыню мы сустрэліся ім яшчэ на старонках “Каласоў…”. Памятаеце? “Ясюкевіч гожы, як дзяўчынка…(…) Вочы ў Ясюкевіча не ўмелі хлусіць. Як бы ён ні сваволіў, яны былі простыя і сумленныя, гэтыя вочы”. Цяпер “былы беларус, былы гімназіст Віленскай гімназіі (там жа вучыўся Алесь Загорскі. – Дз.М.), былы студэнт, былы паўстанец, былы вандроўнік, былы ўдзельнік геаграфічнай экспедыцыі Каміла дэ Брысака. Былы чалавек. Бо тут ляжаў жывы труп”. Мы сустракаемся з Ясюкевічам у пустыні Сахара, дзе ён разам з маленькай дачкой мясцовага шэйха памірае ад смагі.

Тое, што Ясюкевіч – гэта той Ясюкевіч, якома мы ведалі раней, не выклікае пярэчанняў: і ўзгадка пра Віленскую гімназію, і ўзгадка пра тое, што яго дражнілі дзяўчынкай. Ёсць тут яшчэ адно супадзенне, праўда ўскоснае: Ясюкевічу ў час дзеяння апавядання пяцьдзесят два гады, дзеянне адбываецца ў 1880 годзе. Няхітрая арыфметыка, і высвятляецца, што Пятрок Ясюкевіч нарадзіўся у 1828 годзе. Ці равеснік ён Алеся Загорскага? Алесь быў у гасцях у цёткі Тацяны Галіцкай у 1850 годзе, бо, паводле яе слоў, “дваццаць год назад” стрыечны брат яе мужа, Багдан, “звязаўся з мяцежнікамі”. Гаворка тут несумненна ідзе пра Багдана Чорнага Войну і пра паўстанне 1830 — 1831 гадоў. Праз год пасля паездкі ў госці (1852 год) Алесь з’ехаў вучыцца ў Віленскую гімназію. Тады, як піша аўтар, ён быў “трынаццацігадовым хлопцам”. Адымаем ад 1852 года 13 гадоў і атрымоўваем год нараджэння Алеся: 1839-ы. Амаль як і ў Петрака. Розніца складае адно дзесяцігоддзе. Падаецца, што гэта зроблена аўтарам наўмысна, каб не даць магчымасціі параўнаць апавяданне і раман.

Згадаем і наступны ўрывак з апавядання “Сіняя-сіняя…”: “…Іх прыціснулі тады да Доўгай кручы. І гарматы раўлі, вырываючы мяса, вырываючы людзей, сеючы змрок. А людзі сыпаліся са стромы, падалі ў ваду Дняпра, у сіне-зялёнае прадонне, імклівае і халоднае, аж казытала ў жываце”. Гэта сведчыць не толькі пра тое, што дзеянне адбывалася ў Прыдняпроўі. Гэтага занадта мала. Вы памятаеце нараду ў Яраша Раўбіча ў “Каласах…”? Як раз там і прамільгнула гэтая ж геаграфічная назва: “Я павінен паклапаціцца аб умацаваннях Доўгай Кручы, Гарадзішча, Чырвонай Гары, Спароўскіх вышынь, Луцкіх гарбоў і гэтак далей”. Значыць, на Доўгай кручы і адбывалася бітва. Магчыма, ў ёй удзельнічалі і Ясюкевіч, і Раўбіч.

Найвялікшае здзіўленне выклікаюць літаральна некалькі сказаў з таго ж “Сіняга-сіняга…”: “Загінуў Мацкявічус, загінуў Пацябня, Кастуся Каліноўскага павесілі, Загорскі бадзяецца невядома дзе і, можа, загінуў, маёр Кавецкі расстраляў паўстанца Волгіна”. Паўстанец Волгін – гэта Сашка Волгін з той самай Віленскай гімназіі, дзе вучыліся Пятрок Ясюкевіч і Алесь Загорскі. Добра, хай наконт Волгіна супадзенне выпадковае. Але што робіць у апавяданні “Сіняя-сіняя…” Загорскі?!

Так, у літаратуры вядомы прыклады, калі аўтар перасяляе сваіх герояў у розныя творы. Уладзімір Караткевіч таксама зрэдчас паўтараў знаёмыя прозвішчы: то тут, то там ў яго сустракаюцца то Грынкевічы (з “Леанідаў…”), то Ракутовічы (з “Сівой легенды”). Але выпадак з Алесем Загорскім асаблівы. Гэта АЛЕСЬ ЗАГОРСКІ! Герой, напэўна, самага любімага чытачамі рамана Уладзіміра Караткевіча. І ці варта было згадваць пра яго без асаблівых падстаў?..

Знарок нагадаем час напісання апавядання “Сіняя-сіняя…”. Пісьменнік закончыў яго 14 лютага 1964 года. Памятаеце, я абяцаў вярнуцца да “некаторых другіх” раздзелаў, якія мы пакінулі без разгляду, а падрабязна абмеркавалі “раздзелы аб Маскве”? Мне здаецца, што гэта апавяданне — і ёсць тыя раздзелы – “некаторыя другія”! Яны падыходзяць і па часу напісання, і па некаторых прыкметах, пра якія я казаў вышэй. Такім чынам можна зрабіць выснову, што апавяданнее “Сіняя-сіняя…” – эпілог рамана “Каласы пад сярпом тваім”.

Чаму ж тады ў самым канцы рамана мы развітваемся менавіта з Петраком, а не з Алесем? Пасярод пустыні змагаўся за жыццё “былы чалавек. Бо тут ляжаў жывы труп”. І хіба можна дапусціць каб гэтым трупам быў Алесь?! Гэта быў бы занадта вялікі здзек з чытачоў.

Зноў звернемся да інтэрв’ю Уладзіміра Караткевіча Адаму Мальдзісу. Там прагучала наступнае пытанне: “Некалькі слоў аб тым, што будзе ў апошніх двюх кнігах. Які фінал рамана?” Паслухаем яго адказ, пазбаўлены канкрэтыкі, але ад гэтага не менш важкі: “Крах усіх спадзяванняў, усіх ілюзій і – нават у гэтых абставінах – чалавечая нязломнасць! Паўстанне пацярпела паражэнне, але мужнасць – засталася. А значыць, засталося і спадзяванне, што чалавек, свабода і народ – выжывуць! Найбольш поўна гэтая думка праведзена на прыкладзе Алеся Загорскага”.

Гэтыя словы не аднойчы ўзгадваліся, калі я перачытваў апавяданне “Сіняя-сіняя…”. Пятрок Ясюкевіч па сутнасці адмаўляецца ад Радзімы. Не, ён усё роўна любіць яе. Але ўжо не так, як раней. Ён адмаўляецца ад змагання за яе свабоду, адмаўляецца ад магчымага вяртання да яе: “Не, вяртання не будзе. Вялікая Афрыка забрала яго ў палон. У шэрым цараванні смерці, між пірамідаў, між вялікім Хеопсам і вялікім Хефрэнам ён падумаў аднойчы аб радзіме і аб яе лёсе – і гэта быў пачатак канца.

Маленькая краіна, уся пісаная гісторыя якой налічвала восемсот год, з якіх трыста сама не ведала, хто яна такая. Вартыя жалю спробы нешта зрабіць, некуды кінуцца. Спробы дзеяння, падобныя на валтузню верабейкі ў векніках. Лухта і марнасць марнасцей!

Ну і што? Ну, нават каб і адолелі чыгунную сілу? Каб адступіўся цар? Усё адно людзі гінуць і народы гінуць, і працэс гэты няўхільны, а на зямлі не застаецца нічога, акрамя магіл. І мізерная, нязначная думка чалавека побач са сфінскам, побач з ноччу і цішынёй, побач з вялікім цараваннем магіл”.

Настрой героя пачынае паволі змяняцца падчас размовы з дачкой мясцовага шэйха. Спачатку Пятрок адказвае, нібы сцяўшы зубы: “Яму не хацелася гаварыць пра так званую “сваю зямлю”, але так дзяўчынка лепей забывала пра смагу. І таму ён гаварыў, нібы каменьчыкі ў глотцы варочаў.
– Зялёная. А калі глядзець з узгоркаў, то нават сіняя.
– Сіняя? – захоплена спытала яна. – Сіняя-сіняя?
– Сіняя-сіняя, — сказаў ён”
.
Чароўнае сугучча слоў “сіняя-сіняя”, сказанае пра родную зямлю, будзе гучаць рэфрэнам, будзе паўтарацца ўсё часцей і часцей.

А потым здараецца цуд: “І тут гэтыя словы нібы нешта адпусцілі ў ім. Нібы прарвалася нешта даўняе, даўкае, гнятучае. І ён заплакаў. Бязгучна. Толькі слёзы каціліся па шчоках. — Раскажы, — ціха папрасіла яна.

І ён расказваў. І паступова знікала вымушаная беднасць мовы, знікаў некуды семнаццацігадовы душны праклён, знікала чыгунная туга. Ён расказваў, і перад абмытымі вачыма, далёкае, жывое, уставала тое, што ён тысячу разоў бачыў і адначасова нібы пазнаваў першы раз.
Крыжы на ростанях, вёскі ў барвяных каралях арабін, чырвоная шыпшына ля дарог, начлежныя коні ў тумане. Балоты, імшары, балоты. Мястэчкі сярод сініх лясоў, мосцікі над начнымі ручаінамі.
Сінія-сінія-сінія паплавы. (…)

Недзе там, за пустыняй, за морам, была другая зямля. І ён не мог без яе. Яе не было тут, але яна была.

З атлусцелымі панамі, з бяздушнымі ўладарамі душ, з хлуснёй, са спаласаванымі мужыкамі, з апляванай, забароненай мовай.

Але яшчэ і з паплавамі, і з сінімі вербалозамі на берагах рэк. Няхай няшчасная, няхай забітая і абылганая, але свая, найлепшая на свеце, сіняя, чыстая, як першае каханне, да якога не прыліпае ніякі бруд, як бы ён ні цягнуўся.

Джаміля думала, што ён з’явіўся з казкі… Гэта праўда… І трэба ратаваць казку, пакуль яна казка, а не пустыня. Трэба біцца за яе нават з самім д’яблам і памерці на яе зялёных лугах, прыгажэйшых за ўсё на зямлі.

Вяртанне. Толькі вяртанне. Няхай там нікога няма. Камусьці трэба пачаць”.

Гэтыя словы адныя з апошніх у апавяданні “Сіняя-сіняя…”. І адначасова як эпілог рамана “Каласы пад сярпом тваім”.

Апошнія радкі твора (а цяпер мы можам казаць пра гэта больш упэўнена) сцвярджаюць, што “за градою дзюн пачулася чыстае плясканне мазолістых вярблюджых ног”. І гэта дае нам надзею на тое, што вяртанне і Петрака, і, можа быць, самога Алеся Загорскага стане рэальнасцю.

Дзяніс Марціновіч Працяг “Каласоў…” – міф ці рэальнасць? Роздум пра існаванне працягу рамана Уладзіміра Караткевіча// “Роднае слова”. 2005. Верасень. №9. С. 96-98.

Працяг. Пачатак у папярэднім запісу.

2 комментария 31.10.2010 denis86

Працяг рамана «Каласы пад сярпом тваім» – міф або рэальнасць?

У апошнім нумары «Краязнаўчай газеты» была надрукавана першая частка майго артыкула, прысвечанага магчымаму існаванню працягу «Каласоў пад сярпом тваім», культавага рамана Уладзіміра Караткевіча. Гэты артыкул быў напісаны ў далёкім 2004 годзе, калі я толькі паступіў ва універсітэт. У 2005-м годзе яго апублікаваў часопіс «Роднае слова». У тым жа годзе з дакладам, створаным на аснове артыкула, удзельнічаў у ІІ міжнароднай канферэнцыі, прысвечанай творчасці Караткевіча. Зборнік матэрыялаў так і не выйшаў. І вось «Краязнаўчая газета» нечакана пачала друкаваць той даклад. Выкладваю тут першую частку артыкула. Працяг у наступным запісу Не будзем пазбаўляць чытачоў газеты інтрыгі. Ды і артыкул досыць вялікі па памеры.

ПРАЦЯГ РАМАНА “КАЛАСЫ ПАД СЯРПОМ ТВАІМ” – МІФ АБО РЭАЛЬНАСЦЬ?
Роздум пра існаванне працягу знакамітага рамана Уладзіміра Караткевіча

Міфы маюць сваё, уласцівае толькі ім жыццё. Спачатку яны нараджаюцца, распаўсюджваюцца па свету ў выглядзе чутак ці плётак, кімсьці занатоўваюцца на паперу і тым самым прэзентуюцца больш шырокаму колу людзей, жывуць доўгае ці кароткае жыццё. А потым яны ці паміраюць – бо людзі забываюць пра іх існаванне, ці пераходзяць з міфа ў рэальнасць. Але часцей за ўсё яны проста жывуць, выклікаючы захапленне ці нават зайздрасць.

Любы літаратурны міф нібы прыварожвае чытачоў і даследчыкаў. Згадаем забытую гісторыю. Размова пойдзе пра магчымае існаванне працяга знакамітага рамана Уладзіміра Караткевіча “Каласы пад сярпом тваім”.

Усё бярэ пачатак ад інтэрв’ю У.Караткевіча, дадзенае А.Мальдзісу, якое было змешчана ў газеце “ЛіМ” 21ліпеня 1967 года пад назвай “Каласы з цагліны”. На пытанне: “У пачатку года “Полымя” абвясціла, што сёлета ў часопісе будзе друкавацца другая кніжка рамана. Значыць, яна ўжо таксама напісана?” пісьменнік адказаў: “У асноўным так. Уласна кажучы, гэта будзе не другая, а трэцяя і чацвёртая кніжкі, таму што першую я вымушаны быў падзяліць на дзве. Праўда, работа над імі крыху зацягваецца. (…), паступаюць усё новыя і новыя матэрыялы”.

Думаецца, што гэтыя словы прагучалі не проста так: Караткевіч пабаяўся б сурочыць, казаць на ўсю літаратурную Беларусь пра яшчэ не напісаны твор. Значыць працяг існаваў? Чаму ж ён невядомы сённяшняму чытачу? Той жа Адам Мальдзіс у сваёй кнізе “Жыццё і ўзнясенне Уладзіміра Караткевіча” выказаў меркаванне, “што чарнавік трэцяй і чацвёртай кніг (калі ён існаваў) хутчэй за ўсё знік летам 1982 года”, калі Караткевіч з жонкай быў у Сімферопале і тады абакралі іх кватэру.

З гэтым пагаджаюцца не ўсе. Напрыклад, Анатоль Верабей у сваёй кнізе “Абуджаная памяць. Нарыс жыцця і творчасці Уладзіміра Караткевіча” мяркуе, што “архіўныя матэрыялы не дазваляюць сцвярджаць, што раман быў закончаны”. Пры гэтым ён прыводзіць наступнае сведчанне. У аўтабіяграфіі пісьменніка, напісанай 1 снежня 1964 года, ёсць наступныя радкі: “Пасля двух год перапынку здаў у “Полымя” новы свой раман “Каласы пад сярпом тваім”. Здаў першы том. Другі не выпускаю з рук, дапрацоўваю. Пастараюся заплаціць гэтай кнігай доўг Дняпру, людзям паўстання 1863 г., Беларусі”. Трэба заўважыць, што тады падзелу вядомай нам часткі “Каласоў…” не было. Першая частка – гэта тая, якая ўбачыла свет. Другая – гэта менавіта той працяг, які мы шукаем. Яшчэ адзін аргумент на нашую карысць?

Але не. У той жа кнізе А.Верабей прыводзіць яшчэ адну цытату з гэтай жа аўтабіяграфіі: “Цяпер працую над гістарычным кінасцэнарыем “Хрыстос прызямліўся ў Гародні”. Вядома, што яго Караткевіч закончыў 31 сакавіка 1965 года. А ўжо 7 красавіка таго ж года пачаў пісаць аднаймены раман. Атрымоўваецца, што як быццам бы і часу, і магчымасці працягваць твор у пісьменніка не было.

Акрамя гэтага можна згадаць і тое, што на абмеркаванні свайго рамана ў Саюзе пісьменнікаў 22 лютага 1967 года (за паўгода да інтэрв’ю Мальдзісу) Караткевіч сказаў: “Твор яшчэ не закончаны”. Але што значыць “яшчэ не”? Гэта можна трактаваць і як тое, што раман пакуль што закончаны на двух першых кніжках, і як тое, што працяг рамана пішацца, але праца зроблена не да канца.

Ёсць яшчэ два факта. На пачатку 1982 года Караткевіч напісаў тагачаснаму дырэктару выдавецтва “Мастацкая літаратура”: “Абавязуюся здаць канец “Каласоў” М. Ф. Дубянецкаму ў канцы снежня 1982 года. Ул. Караткевіч. 5 сакавіка 82 года. План выхаду – 84 год (83 – рэдпадрыхтоўка). 44 аркушы. На машынцы 1000 старонак. 4 ст. на дзень”. Анатоль Верабей сцвярджае, што гэты матэрыял, “асабліва прыпіска ў канцы, сведчыць, што пісьменнік думаў хутчэй за ўсё не пра напісаны твор, а пра яго напісанне”.

У запісах Уладзіміра Караткевіча захаваліся наступныя радкі, датаваныя 25 кастрычніка 1982 года: “Так, цяпер складаць зборнік вершаў, а там, можа, калі дасць бог, да вясны рабіць “Каласы”. Праўда, час ужо”. Так, аргументы супраць існавання працягу “Каласоў…” даволі важкія. Але ў тым і сэнс, што гэта не аргументы, а контраргументы. Доказ “ад супрацьлеглага”. Нічога крыўднага тут няма. Як па іншаму даказаць існаванне рэчы, якую ты не трымаеш у руках? Толькі праз адмаўленне яе існавання. Значыць, нам трэба знайсці больш важкія аргументы, чым у апанентаў.

Увогуле “Каласы” ў нечым падобныя на гогалеўскія “Мёртвыя душы”. Падобныя, зразумела, не сваёй праблематыкай. Урыўкі другога тома знайшліся абсалютна выпадкова: некалькі чарнавых сшыткаў былі знойдзены пасля смерці Гогаля ў шафе, бо заваліліся за кнігі. Дзякуючы гэтаму мы можам убачыць у кнігах даволі значную частку твора. Паспрабуем зрабіць тое ж з “Каласамі…”, знайсці, а дзе і проста “склеіць” урыўкі і даказаць існаванне працяга знакамітай беларускай кнігі. І зробім гэта ў той паслядоўнасці, у якой гэтыя эпізоды павінны былі з’явіцца ў творы.

Непасрэдны пачатак трэцяй часткі “Каласоў…” у нас ёсць. Гэта рукапіс двух раздзелаў з кнігі “Брань”, які захоўваўся ў 74-ай папцы хатняга архіва пісьменніка. У ім апавядаецца пра адзін з дзён жыцця Алеся Загорскага пасля таго, як яго па загаду віцэ-губернатара Ісленьева пасадзілі пад хатні арышт. Такімі падзеямі заканчвалася вядомая нам частка “Каласоў…”, імі жа пачыналася новая. На адвароце першай старонкі гэтага рукапісу Караткевіч алоўкам напісаў: “Пачаў 18 верасня 1964 г. У 11 г. дня. Дагэтуль напісаны былі раздзелы аб Маскве і некаторыя другія”.

Якія ж гэта гэта “раздзелы аб Маскве і некаторыя другія”? Можна амаль не сумнявацца, што гэта аповесць “Зброя”, якая была ўпершыню апублікавана толькі на пачатку 80-ых. Дзеянне ў ёй адбываецца зімой і вясной 1862 года ў Маскве, куды Алесь, Мсціслаў, Кандрат Кагут і “дзядзька” Кірдун прызджаюць, каб здабыць зброю для будучага паўстання і вызваліць ад катаргі Андрэя Кагута. А калі ўзгадаць, што дзеянне двух першых раздзелаў адбываецца ў другой палове 1861 года (пасля адмены прыгоннага права), дык атрымоўваецца цэласны фрагмент.

Сам Караткевіч пра аповесць “Зброя” казаў наступнае: “Не. Гэта не працяг рамана, а яго адгалінаванне. Галоўныя героі тыя, але яны дзейнічаюць у іншых умовах іншы раз не зусім так, як табе хочацца”. Але аповесць выглядае як цэльная частка рамана. Па-першае, як сцвярджае А.Верабей, стыль твора дазваляе “выказаць думку, што аповесць магла быць напісана ў маі-верасні 1964 года”. А, па-другое, стыль маскоўскіх раздзелаў цалкам адпавядае творчым мэтам пісьменніка. З аднаго боку, мэты гэтыя тыпова асветніцкія: пазнаёміць магчыма недасведчанага чытача з гістарычным матэрыялам (такую ролю выконвалі ў першай і другой частках “Каласоў…” сцэны віленскіх вечароў). З другога боку, і пісьменнік, і кожны чытач яскрава ўяўлялі, чым павінен быў закончыцца раман – арыштамі, шыбеніцамі, катаргай. Пра гэта пісаў сам Караткевіч у дадатку да рамана “Замест пасляслоўя”: “Зараз пачынаецца нешта сур’ёзнае. Пачынаюцца мукі, пакуты асобных, дарагіх мне людзей, і народа, грамады, яшчэ больш мне дарагой, таму што я – кроў з крыві яе. З кожным з гэтых людзей, з кожным чалавекам з гэтай грамады я зрадніўся з самага пачатку дзён сваіх. Пакуты і раны кожнага з іх балюча адгукаюцца ўва мне. Гэтыя людзі, мажліва, сталі больш дарагія мне, чымся мае родныя, стрыечныя і іншыя браты, што загінулі ў войнах. І як мне цяпер – у тысячны раз – перажываць раны і смерць маіх блізкіх?!”. І надзвычай важна было хоць неяк падрыхтаваць чытача да непазбежнай будучыні сваіх любімых герояў. У некаторай ступені, аповесць “Зброя” – гэта першае кола пекла, гэта пачатак узыходжання Алеся Загорскага на сваю Галгофу. Гэта пачатак таго шляху, які ён выбраў сабе сам.

Працяг у наступным запісу

Дзяніс Марціновіч Працяг “Каласоў…” – міф ці рэальнасць? Роздум пра існаванне працягу рамана Уладзіміра Караткевіча// “Роднае слова”. 2005. Верасень. №9. С. 96-98.
Тое ж// Краязнаўчая газета. 2010. Кастрычнік. № 39. С. 4 (надрукавана са скарачэннямі).



Дожить до бронзы

http://pda.sb.by/post/105472/


Говорят, классиками становятся только после смерти. Тогда же классик обрастает друзьями и поклонниками, коих при жизни как–то не замечалось в таком количестве. Что поделать — талантливые люди зачастую в повседневном общении сложны...


Впрочем, Владимира Короткевича уже при жизни друзья называли классиком — кто–то, наверное, в шутку, кто–то всерьез... Сам он, по свидетельству друзей, не возражал. А сердечные друзья у него были не только в Беларуси — в Польше, Чехии, Украине, Латвии, России... Короткевич притягивал к себе людей. Когда приехал во Львов, поэт Роман Лубкивский написал стихотворение «Прыехаў да Львова... Хто? Караткевiч. Сам Караткевiч на белым канi»... Друзья великого романтика выступали и на недавней конференции в Молодечно «Быў. Ёсць. Буду», посвященной его 80–летию. Поэт Сергей Панизник показал вьетнамское издание сказки Владимира Короткевича на рисовой бумаге, тиражом три десятка тысяч. Оказывается, во Вьетнаме дети вырастали на этой книжке, а один местный житель назвал свою дочь Белая Русь — в переводе, конечно, на вьетнамский... Профессор Вячеслав Рагойша вспоминал, как на его свадьбу с Татьяной Кобржицкой, тоже литературоведом, Короткевич привел свою будущую жену Валентину... О том, как любил книги Короткевича Сергей Бодров–младший, родственник Кобржицкой... А краеведу Михасю Козловскому, во многом благодаря энтузиазму которого и состоялась эта конференция, близка тема о друге Короткевича — Вячеславе Михасенке, библиофиле, учителе школы в Дуброво. Короткевич даже планировал купить себе дачу в Дуброво — вот только водить машину ни он, ни жена не могли, а добираться от электрички пешком — далековато. После смерти Вячеслава Михасенка остался ценный архив, в том числе письма и автографы Короткевича.


Зал молодечненской библиотеки, где проходила конференция, был полон, и не только студентами и учеными. Но вообще мы ленивы и нелюбопытны в том, что касается собственной истории. Когда чешский литератор Вацлав Жидлицкий передавал в Беларусь свой перевод Короткевича, сделал на книге надпись: «...каб людзi ведалi, што аўтара цанiлi за мяжой даўно да той заслужанай ацэнкi на яго радзiме...». Я знаю, что в Орше есть замечательный музей писателя. Но как бы хотелось, чтобы такой был и в Минске! Почему в Украине везде стоят памятники Шевченко, а памятника Короткевичу нет в белорусской столице? Не помешала бы и городская скульптура по мотивам его произведений. Их образы не хуже дамы с собачкой возле «Комаровки».


В Молодечно услышала от Владимира Мороза, поэта и кинорежиссера, о том, что в начале 1990–х польский режиссер Богдан Поремба снял фильм «Сивая легенда» по повести Короткевича. Фильм зрелищный, но существует, как утерянная монета: он есть и одновременно его нет. Его упоминают в киносправочниках, в Беларуси есть копия — но нет авторских прав. Чтобы показать фильм нашему зрителю, нужно искать владельцев, подключать юристов...


В программе конференции было посещение Яхимовщины — там Купала работал помощником винокура, жил во флигеле, при панской кухне. Вспоминал о своей работе, что «зазнаў пекла...» Теперь люди приезжают, любуются прекрасными экспозициями музея, держатся за старинную дверную ручку, за которую держался Иван Луцевич. Многие ли реально представляют ту тоску, которую испытывал молодой поэт, записывающий «А хто там iдзе...» украдкой, в перерывах между муторной работой? Заведующая филиалом Литературного музея Янки Купалы в Яхимовщине Светлана Тис в своем докладе упомянула, как в 1982 году Короткевич записывал в дневнике о праздновании 100–летия Янки Купалы: «Нядзеля. Свята ў Вязынцы. Не паехаў. Меркавалi, што будзе 50.000 чалавек, а гэта не па мне. Я вялiкiя натоўпы толькi ў кiно люблю, а калi не праштурхаешся нi да батлейкi, нi да блiноў, нi да эстрады (на эстраду мяне, вядома ж, нiхто не запросiць) — гэта не па мне... Ты прабач мне, Янка. Я табе сваё свята спраўлю, цiхае. Запалю перад тваiм партрэтам свечку ды пачытаю твае вершы. Як мог, я табе ў гэты юбiлей адслужыў — як магу, я табе i адсвяткую...» К юбилею Купалы он написал пьесу «Калыска чатырох чараўнiц».


Сегодня Короткевич — желанный гость на любой эстраде. Сегодня Купала — не жилец в углу панской кухни, а «владелец» всей Яхимовщины, живущей в свете его имени. «Потым, як пойдуць у зямлю сырую, сотнi прыгожых дзяўчат i дам, статуям iхнiм рукi цалуюць, быццам лягчэй ад таго касцям...» Но все же, все же... Собираются ли упомянутые 50 тысяч зрителей на сегодняшние праздники белорусской поэзии? Все ли белорусы помнят того, кто сказал — «Быў. Ёсць. Буду»? Тем больше нужно ценить тех, кто «спраўляе свае свята» для классиков. И приобщаться к этому празднику.

Автор публикации: Людмила РУБЛЕВСКАЯ

Дата публикации: 17.09.2010


Вселенная Владимира Короткевича

http://sb.by/post/108160/


В этом месяце особенно смотрится, как говорят, крупным планом в связи с 80–летием со дня рождения признанный классик белорусской литературы, в печати все чаще называемый гением, Владимир Короткевич. 25 — 26 ноября в Орше, где он родился, состоятся юбилейные торжества. Они начнутся молебном в память о Владимире в церкви Святого Леонида. После этого у памятника поэту пройдут традиционные литературные чтения, в детской библиотеке имени Короткевича — презентация книги «Дзiкае паляванне караля Стаха», изданной Белорусским фондом культуры на нескольких языках, в оршанском музее писателя — церемония спецгашения почтового конверта с оригинальной маркой. Праздничные вечера и концерты запланированы также в Белостоке, Варшаве, Вильнюсе, Киеве, Москве. В столице Украины предполагается установить памятник юбиляру — проект уже принят компетентной комиссией. В издательстве «Лiтаратура i мастацтва» выйдут две книги, посвященные неизвестным страницам жизни и творчества Короткевича. А главное — началась активная подготовка к изданию 25–томного собрания сочинений писателя, куда войдут и многие произведения, найденные в самое последнее время.


Многогранность


К принятой сегодня характеристике наследия Владимира Короткевича — «классическое» — мне хотелось бы добавить еще одно определение — многогранное. Оно проявилось прежде всего в его литературном творчестве: сначала два поэтических сборника, потом поэзию решительно потеснила историческая, вернее, историко–приключенческая проза. Писатель стремился разбудить национальное самосознание, показывая наши богатые традиции, да так показывая, чтобы это читалось с огромнейшим интересом. Далее он стал драматургом: четыре его пьесы — это четыре столетия истории, и, может, какой–то из театров отважится играть их четыре вечера подряд, чтобы мы воочию узрели собственные корни. Еще Короткевич — опытный киносценарист: не забудем, что он окончил в Москве не только Высшие литературные, но и Высшие сценарные курсы. Наконец, успешный публицист, очеркист (вспомним «Землю под белыми крыльями»), переводчик и так далее. Мне кажется, нет жанра, который бы писатель не испробовал.


Но и это еще далеко не все. Кроме писательского, литературного дара, провидение щедро наделило Владимира Короткевича и другими талантами и способностями. Послушали бы вы, как он пел, — особенно «Ой, косю, мой косю». А как играл в фильмах по своим произведениям! Как опытно и образно фотографировал! И, наконец, — художнический дар, менее всего известный почитателям Короткевича. На картины он не замахивался, но тушью рисовал много и охотно — в альбомах, на письмах друзьям. Мне кажется, мог бы сам иллюстрировать и свои произведения. На рисунках Короткевича я и хочу подробнее остановиться. Зримым поводом для этого послужили около 30 из них, оставленных им в моем домашнем альбоме.


«Усялякая ўсялячына»


Уже не помню, откуда в нашей квартире взялась невзрачная с виду книга с надписью «Журнал инвентарного учета». Увидев ее на стеллаже, Владимир Короткевич, который тогда жил через дом от меня, в последнем доме справа по улице Веры Хоружей, вдруг оживился:


— Слухай, стары, зрабi ты з гэтага «Часопiс улiку гасцей». Хай, прыходзячы, распiсваюцца на вокладцы або i ў сярэдзiне. Пакiдаюць вершыкi, малюначкi. Калi–небудзь якi Генадзь Кiсялёў ХХI цi ХХII стагоддзя будзе штудзiраваць «Часопiс» так, як ён сам сёння вывучае, скажам, вiцебскi альбом сярэдзiны ХIХ стагоддзя Арцёма Вярыгi–Дарэўскага. Кола знаёмых, густы, норавы... Хочаш, запоўню першыя старонкi?


И он черным выписал старославянскими буквицами: «Лета 1967, месяца траўня, 22 дня», — ниже нарисовал не то герб, не то обыкновенный древесный лист, перечислил всех присутствующих как крестных отцов, а совсем внизу, уже красным, вывел заглавие: «Летапiсец жыцця нашага, жыцця крыўскага». На следующей же странице дал юмористические характеристики всем, кто сидел за столом.


Следующая запись в книге–альбоме была сделана им же 19 июня того же года: «I сабралiся яны дня гэтага, каб адзначыць атрыманне дыплёма кандыдата элаквенцыi — (мовазнаўцам. — А.М.) Каўрусам Алесем, сынам Алесевым, унукам Кастусёвым, праўнукам Паўлавым...» В тот же день им были нарисованы два шаржа на меня. Под одним из них, где я c ножом и вилкой «пожирал» сердца, виднелась зарифмованная «дрындушка», сделанная непременной паркеровской ручкой и черными чернилами. Cмакуя, автор зарифмовал слова «Адам» и «дам». Тут же, для равновесия, нарисовал и себя в скорбной позе. Подпись гласила: «Плач пана Караткевiча на руiнах Ерузалема (як Iерэмii над лёсам Белай Русi)».


К своему шаржированному облику Короткевич возвратился еще раз — в помещенных на одном листе «Автопортрете 1967» и «Автопортрете 2000». Позже он, однако, отдавал предпочтение своим потенциальным или уже выведенным героям. Это «Одноусый лыцарь», «Шляхтич с половиной вырванной бороды», «Пан Твардовский». До сих пор не знаю, кого имел в виду Короткевич — то ли абстрактного белоруса «нашанивской поры» (о чем свидетельствует цитата из газеты) с пивным бокалом в руках, то ли меня лично (очки явно мои) — на рисунке, сделанном как раз в те дни 1970 года, когда он приходил ко мне штудировать книгу «Литовская хозяйка « (см. «СБ» за 6 ноября).


Рисовал Короткевич и других гостей, которых заставал в моей квартире. По его примеру стали оставлять рисунки в альбоме и сами эти гости.


Стихотворения, записи «на память»


Не менее ценны и для меня, и для истории литературы стихотворные и прозаические записи. Несколько из них принадлежат Короткевичу. Его стихотворение «Дом сябра», посвященное юбилею Островца, начинается такими вот лирическими строками:


Маленькi астравок маёй зямлi —

Зялёны Астравец над срэбнай Лошай,

Такi прытульны i такi харошы,

Як сонца, бор i родныя палi.

Заканчивается же оно оптимистическим обобщением:

Сто тысяч год няхай вакол шумяць палi,

Сто тысяч год няхай вакол гудуць дубровы,

Пакуль гучыць вакол святая наша мова,

Пакуль ёсць беларусы на Зямлi.


В альбоме нашлось также место для нотной записи «Дома сябра». Музыку к нему написал островецкий композитор Александр Якимович. Песню эту часто поют на концертах.


Если стихотворение «Дом сябра» уже вошло в восьмитомник Короткевича, то другие его произведения, зафиксированные в альбоме, ждут двадцатитомника.


Надеюсь, будут востребованы и стихотворения Дануты Бичель, Рыгора Бородулина, Станислава Валодько, Олега Лойко, Сергея Панизника...


Особенно радовали Короткевича записи, сделанные гостившими в Минске членами Международной ассоциации белорусистов: «Бачыш, стары, наколькi мы цiкавыя свету!» — президентом ПАН Александром Гейштором и профессором Краковского университета Здиславом Недзелей, другом Короткевича по Киевскому университету Флорианом Неуважным и исследователем творчества Сырокомли Феликсом Форнальчиком, профессорами Арнольдом Макмиллином и Джимом Дингли и многими другими известными литераторами, переводчиками, исследователями. Обычно они приходили ко мне вместе с Владимиром либо просили меня с ним познакомить. А он неизменно, как дань, требовал от них оставить «след» в альбоме.


Оршанская книжица


В 2005 году, когда в Орше отмечалось 75–летие со дня рождения Владимира Короткевича, я взял с собой на конференцию «Усялякую ўсялячыну». Она произвела настоящий фурор. В перерыве ко мне подошел незнакомый молодой человек и учтиво поинтересовался, сколько же она может стоить. Пришлось с улыбкой ответить:


— Яна не мае цаны, яна бясцэнная.


За эту беспечную фразу я мог жестоко поплатиться. Когда мы возвращались по обледеневшему тротуару на послеобеденное заседание, ко мне, немного отставшему, подбежал неприметный мальчик, толкнул меня, выхватил из рук чемоданчик и сразу завернул за угол. Хорошо, что коллеги, догнав, отобрали его «добычу». Когда мы зашли в вестибюль музея Владимира Короткевича, ни у кого уже не было сомнения насчет того, что я просто не имею морального права носить с собой альбом или хранить его дома. Я пожелал оставить «Усялякую ўсялячыну» в оршанском музее — здесь, мол, собираются издавать книжку с рисунками писателя, но подоспевшая Ганна Запартыко, директор Белорусского государственного архива–музея литературы и искусства, убедила меня, что надежнее всего хранить альбом у них, а уже они сделают для музея нужные копии. Я согласился.


Книжка «Свет вачыма Караткевiча» вышла в следующем, 2006 году в Орше. Туда вошли и 17 рисунков из «Усялякай усялячыны». К ним добавлены автопортреты, шаржи, карикатуры из архива самого писателя, из собрания профессора Вячеслава Рагойши, из писем к Максиму Танку, Янке Брылю, рижанину Иерониму Стулпану, из других источников. Кое–что обнаружилось на рукописях романов, пьесы «Млын на сiнiх вiрах». Первый рисунок — «Вязынка» — датирован 1952 годом, последние работы — 1980–ми годами.


Оршанское издание позволяет проследить творческий рост Владимира Короткевича как художника. Сначала его рисунки статичны, похожи на фотографию, потом появляются динамика, обобщение, уверенность. Высокую оценку этой малоизвестной ипостаси автора «Каласоў пад сярпом тваiм» дал Рыгор Бородулин, писавший в оршанском издании: «А художник Короткевич мог бы, очевидно, соревноваться с писателем Короткевичем. Безукоризненное владение линией, композицией, несколькими штрихами мог он, влюбленно–романтически или издевательски–гротескно, передать характер».


Исследователи творчества Короткевича уже поговаривают, что в 25–томнике писателя его рисункам следовало бы отвести отдельный том.

Автор публикации: Адам МАЛЬДИС

Дата публикации: 13.11.2010


Радиосюжет о Владимире Короткевиче - "По местам Короткевича" - радио Твой Стиль Гродно.

загрузить из приложения внизу страницы.


Караткевіч і Кіеў. Сустрэчы праз гады
02.11.2010 http://zbsb.org/index.php?option=com_content&view=article&id=3627:2010-10-14-09-31-02&catid=3:2008-03-26-14-12-11&Itemid=108
Абмеркаваны і прыняты праект помніка пісьменніку, які ўсталююць перад нашым пасольствам у Кіеве.

Абмеркаваны і прыняты праект помніка пісьменніку, які ўсталююць перад нашым пасольствам у Кіеве.Камень, што засведчыў узвядзенне трэцяга помніка ў гонар аўтара, якога сёння называюць класікам, у канцы мінулага года быў закладзены міністрамі культуры дзвюх краін каля ўваходу ў наша пасольства ў Кіеве. Чаму менавіта там? Раней, чым у Мінску, раней, чым у Рагачове — караткевічавым Болдзіне, дзе ў хаце дзядзькі Грыневіча былі напісаны многія яго творы?

У тым, як многа значыла Україна для Караткевіча і ён для Украіны, як сардэчна любілі яго кіяўляне, я пераканаўся позняй вясной 1979 года ў час Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай славянскім культурам. Праводзілася яна пад эгідай ЮНЕСКА ў Кіеве ў час, калі ўжо адцвілі каштаны, жыва апісаныя ў яго аповесці “Лісце каштанаў”, ды раскашавалі ружы. Жонка Уладзіміра Сямёнавіча, Валянціна Браніславаўна, выступала там з дакладам пра падрыхтоўку у АН БССР сямітомніка “Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі”, мая ж тэма была звязана з узаемадзеяннем літаратур.

— Выдатна! — казаў Валодзя. — Пакуль вы будзеце там засядаць, я нарэшце сустрэнуся з універсітэцкімі аднакурснікамі. А потым разам будзем па-казацку вячэраць у “Куранях”.

Але “Курані” з дужа смачнымі баршчом і варэнікамі былі адкладзены на пазней. У першы ж вечар ён павёў нас да помніка Уладзіміру-Хрысціцелю, у гонар якога Караткевіч і быў названы. Помніцца, на беразе Дняпра, гледзячы кудысьці на поўнач, у бок роднай Оршы, пісьменнік сказаў: “Усе мы выйшлі адсюль. Усе тры нашы літаратуры. Прыйдзе час — і мы нармальна глянем на хрышчэнне”.

Назаўтра Уладзімір Караткевіч пайшоў з намі на пасяджэнні. Адны даклады хваліў, з іншымі не пагаджаўся. На кожным кроку сустракаў аднакурснікаў, знаёмых па Кіеўскім універсітэце. Засталіся ў памяці перакладчык валодзіных твораў на ўкраінскую мову Карла Скрыпчанка, славак Мольнар, у якога Караткевіч выйграў пары, звязанае з творчасцю Шаўчэнкі. А жонка Скрыпчанкі Ганна Зотаўна тут жа запрасіла нас у музей Тараса Шаўчэнкі. Уладзімір Сямёнавіч паводзіў сябе там як дасканалы знаўца творчасці Кабзара: расказваў невядомыя эпізоды пра яго сувязі з Беларуссю, раіў змяніць некаторыя экспанаты ці подпісы пад карцінамі. І яго слухалі! А на адыход усе ўтраіх мы атрымалі па “Кабзару”.

Яшчэ праз дзень мы пайшлі да трамвайнага спуску ля ўніверсітэта, дзе з Караткевічам здарылася дзіўная гісторыя. Аднойчы, перад стыпендыяй, ён ехаў на трамваі без білета. Кандуктарка рашуча высадзіла яго перад спускам — і ён, аддаляючыся, раптам пачуў за сабой магутны грукат. Гэта трамвай сышоў на павароце з рэек, цалкам урэзаўся (“увайшоў, нібы нож у масла”) у браму пасярэдзіне мураванага дома. Тады ў жывых з пасажыраў не засталося амаль нікога...

— Табе тут, аспід, — жонка так жартам называла Валодзю, — калі-небудзь помнічак паставяць…
—Толькі не тут, — Уладзімір Сямёнавіч, усхвалявана закурваючы “беламорыну”, прымаў правілы гульні. — Лепш ужо ў тым двары, дзе пасля вайны жыў я ў цёткі і дзе буяна цвілі каштаны.

Але тады, у брэжнеўскі застой, нават летуценны Караткевіч не мог і ў марах дапусціць думку, што праз пару дзесяцігоддзяў незалежная Беларусь адкрые ў Кіеве сваё пасольства, а перад ім паўстане яго бронзавая постаць. Сёлета ўвесну прайшоў першы тур конкурсу, было прадстаўлена каля дваццаці праектаў, і адзін выбралі для дапрацоўкі. А нядаўна скульптары, жывапісцы, пісьменнікі, журналісты, грамадскія дзеячы ўважліва агледзелі новы варыянт работы Канстанціна Селіханава і Алега Варвашэні ды аднагалосна пацвердзілі: Караткевіч у іх атрымаўся падобным, узвышаным.

На пасяджэнні журы я згадваў тыя шматлікія жыццёвыя творчыя ніткі, што звязваюць Караткевіча з Украінай. А калі ўзважыць усё напісанае ім, у тым ліку па-украінску, то смела можна лічыць яго пісьменнікам не толькі беларускім, але і ўкраінскім, і рускім. А на адыходным папрасіў у скульптараў даслаць у “Голас Радзімы” эксклюзіўны, як сёння гавораць, здымак скульптуры. Ён перад вамі.

P. S. Што ж датычыцца помніка Караткевічу ў Мінску, то варыянты яго размяшчэння таксама абмяркоўваліся пад час пасяджэння журы. Згадвалася, што ў апошнія месяцы жыцця, калі пісьменнік жыў ля тэатра імя Янкі Купалы, ён часта выходзіў у скверык, сядаў каля фантана на лаўку, а да яго, ведаючы пра гэта, прыходзілі сябры, пачаткоўцы з рукапісамі… То чаму б і цяпер не падысці да бронзавага ўжо Караткевіча, не прысесці побач з ім, не пагаварыць у думках?!

Адам Мальдзіс, "Голас Радзімы"









О Владимире Короткевиче

Владимир Короткевич:

«Примите меня таким, какой я есть»

http://bdg.press.net.by/2005/11/2005_11_25.1579/1579_15_1.shtml

Сергей ШАПРАН

26 ноября Владимиру Короткевичу было бы 75. «Было бы» — это условное наклонение всю жизнь преследовало писателя. Неслучайно еще в 1967 году Янка Брыль сказал: «Давайте подумаем о том, какая судьба у этого человека. Много ли сыщем мы людей, которые будут писать, писать, а их не будут печатать, и все-таки после этого человек снова садится и снова пишет?» Иван Антонович говорил так в связи с проблемой издания романа Короткевича «Каласы пад сярпом тваім», сегодня известного далеко за пределами Беларуси, а тогда, в середине 60-х, от автора потребовали коренным образом переработать произведение.

Через почти сорок лет мы реконструировали некоторые события тех времен, впервые так подробно рассказывая о том, что теперь хранят архивы.

«Необходимо правильно поставить акценты»

Как засвидетельствовал в том же 1967 году сам Короткевич, над первой книгой своего романа он начал работать давно — Владимир Семенович говорил: «Я долго думал, двенадцать лет собирал материалы, лет восемь писал и до сегодняшнего времени не конец...».

Далее: https://sites.google.com/site/tsurbakoua/



Ć
karatkewicz.mp3
(2275k)
Artur Tsurbakou,
6 сент. 2010 г., 05:36
Comments